Et si Joe Dassin n'existait pas

Piosenki zawsze były dla mnie nieocenionym nauczycielem francuskiego. Zamiast uczyć się, często skomplikowanych, reguł gramatyki, wystarczyło, że przeszukałem pamięć – zawsze znalazł się odpowiedni tekst na uzasadnienie regułki gramatycznej.

Joe Dassin i jego prześliczna ballada Et si tu n’existais pas to słodki przykład na strukturę zdania warunkowego (phrase conditionnelle) z użyciem przyimka si (jeśli, gdyby). Subtelność zdań warunkowych we francuskim polega na tym, że w zależności od form użytych czasowników, wyrażony warunek jest bardziej lub mniej realny. Albo całkiem nierealny. I tak:

Struktura w postaci si + présent + futur simple oznacza warunek możliwy lub niemal pewny (probabilité ou quasi-certitude). Si tu veux apprendre le français, tu pourras le faire avec moi. Jeśli chcesz się nauczyć francuskiego, możesz to zrobić ze mną. W tym zdaniu praktycznie nic nie stoi na przeszkodzie, by zacząć lekcje.

Struktura si + imparfait + conditionnel présent oznacza z kolei warunek trudniejszy w realizacji. Mówi się, że jest to irréel du présent, czyli coś, co w obecnej chwili jest niemożliwe, choć może się spełnić w przyszłości. Si tu voulais apprendre le français, tu pourrais le faire avec moi. Gdybyś chciał (chciała) nauczyć się francuskiego, mógłbyś (mogłabyś) zrobić to ze mną (ale najwyraźniej nie mogłeś/mogłaś, albo nie chciałeś/chciałaś; a może i jedno, i drugie J).

I w końcu struktura zwana irréel du passé – coś, co mogło było się wydarzyć – dla ułatwienia używam zapomnianej w języku formy czasu zaprzeszłego, lecz się nie wydarzyło (i niewielkie są szanse, by się wydarzyło kiedykolwiek). Si + plus-que-parfait + conditionnel passé (nie ukrywam, że płynne posługiwanie się tą strukturą wymaga już dobrej znajomości języka). Si tu avais voulu apprenre le français, tu aurais pu le faire avec moi. Na polski właściwie przetłumaczymy tak samo, jak w irréel du présent w racji tego, że czas zaprzeszły praktycznie jest nieużywany. We francuskim różnica jest jednak zasadnicza.

A więc, ostatecznie, co chciał powiedzieć Joe Dassin? Ano, że gdyby jej nie było (jej, czyli obiektu jego westchnień), on musiałby samotnie chodzić po świecie, musiałby sam wymyślić, czym jest miłość, i zastanawiałby się kogo by miał kochać. Ale na szczęście ona istnieje, jest J

A tak w ogóle, czym byłaby poezja bez miłości? Et si l’amour n’existait pas, la poésie serait-elle possible?

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pourquoi j'existerais
Pour traîner dans un monde sans toi
Sans espoir et sans regret

Et si tu n'existais pas
J'essaierais d'inventer l'amour
Comme un peintre qui voit sous ses doigts
Naītre les couleurs du jour
Et qui n'en revient pas

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pour qui j'existerais
Des passantes endormies dans mes bras
Que je n'aimerais jamais

Et si tu n'existais pas
Je ne serais qu'un point de plus
Dans ce monde qui vient et qui va
Je me sentirais perdu
J'aurais besoin de toi

Et si tu n'existais pas
Dis-moi comment j'existerais
Je pourrais faire semblant d'être moi
Mais je ne serais pas vrai

Et si tu n'existais pas
Je crois que je l'aurais trouvé
Le secret de la vie, le pourquoi
Simplement pour te créer
Et pour te regarder

Et si tu n'existais pas
Dis-moi pourquoi j'existerais

(itd., powtórka zwrotki 1 i 2)