W tramwaju, jak w tramwaju, czy się chce, czy nie chce,
siłą rzeczy słyszy się, co ludzie sobie opowiadają (o ile nie mają słuchawek w
uszach). Z
ciekawości tramwajowych dialogów, podsłuchiwałem dwie panie w wieku bardzo
dojrzałym, jak rozmawiały (nota bene bardzo staranną polszczyzną) o codziennych
sprawach. Na zakończenie dialogu – tuż przed przystankiem – jedna drugą
pozdrowiła: „No to życzę ci miłego
wieczoru”. Na co przyjaciółka odpowiedziała z francuska: „I vice versa”.
Brrrrr!!! Prąd mi przeszedł po kręgosłupie, brwi się
ściągnęły, czoło zmarszczyło. Tak, wiem, przyjęło się u nas, niestety, stosować
francuskie wyrażenie vice versa w znaczeniu nawzajem (np. ja tobie też). Tyle że
jest to błąd. W poprawnym zastosowaniu vice
versa oznacza wzajemność relacji, jak w zdaniu: L’enseignant aime les enfants et vice versa, czyli nauczyciel lubi dzieci, i odwrotnie – w domyśle:
dzieci też go lubią. Dodam, że zwrot vice
versa istnieje w angielskim i jest stosowany dokładnie w takim samym
znaczeniu jak we francuskim. Przykład
z Cambridge Dictionnary: He doesn't trust
her, and vice versa (= she also doesn't trust him).
Na vice versa potknął się parę lat temu muzyk-metalowiec-celebryta
o pseudonimie Nergal, lider zespołu Behemoth, juror w The Voice of Poland. Na wyznanie jednego z uczestników, że wiele może się
nauczyć od takich artystów jak on, Nergal odpowiedział: „Vis-à-vis”. Zapewne chciał powiedzieć „i vice versa”, którego, akurat w tej sytuacji, użyłby prawidłowo.
Drodzy Czytelnicy, jeśli korzystacie z galicyzmów,
czyli słów i zwrotów pochodzenia francuskiego, używajcie ich, po pierwsze,
świadomie, zgodnie z ich sensem, po drugie zaś, według
zasad francuskiej wymowy, które każą akcentować ostatnią sylabę. Stąd też upominając kogoś, że popełnił faux pas (fonetycznie:
fo pa), należy zaakcentować a
i nie mówić fo pas. Podobnie tête-à-tête
(fonetycznie: tɛt‿a.tɛt - czyli
twarzą w twarz), chapeau bas (ʃa.po bɑ - wyrazy uznania), czy vis-à-vis (o tym wyrażeniu pisałem à propos krakowskiej kawiarni Vis-à-vis.
photo:
pan Nergal uczy francuskiego
