Vice versa nie znaczy to, co znaczy. Czyli co znaczy?

W tramwaju, jak w tramwaju, czy się chce, czy nie chce, siłą rzeczy słyszy się, co ludzie sobie opowiadają (o ile nie mają słuchawek w uszach). Z ciekawości tramwajowych dialogów, podsłuchiwałem dwie panie w wieku bardzo dojrzałym, jak rozmawiały (nota bene bardzo staranną polszczyzną) o codziennych sprawach. Na zakończenie dialogu – tuż przed przystankiem – jedna drugą pozdrowiła: „No to życzę ci miłego wieczoru”. Na co przyjaciółka odpowiedziała z francuska: „I vice versa”.

Brrrrr!!! Prąd mi przeszedł po kręgosłupie, brwi się ściągnęły, czoło zmarszczyło. Tak, wiem, przyjęło się u nas, niestety, stosować francuskie wyrażenie  vice versa w znaczeniu nawzajem (np. ja tobie też). Tyle że jest to błąd. W poprawnym zastosowaniu vice versa oznacza wzajemność relacji, jak w zdaniu: L’enseignant aime les enfants et vice versa, czyli nauczyciel lubi dzieci, i odwrotnie – w domyśle: dzieci też go lubią. Dodam, że zwrot vice versa istnieje w angielskim i jest stosowany dokładnie w takim samym znaczeniu jak we francuskim. Przykład z Cambridge Dictionnary: He doesn't trust her, and vice versa (= she also doesn't trust him).

Na vice versa potknął się parę lat temu muzyk-metalowiec-celebryta o pseudonimie Nergal, lider zespołu Behemoth, juror w The Voice of Poland. Na wyznanie jednego z uczestników, że wiele może się nauczyć od takich artystów jak on, Nergal odpowiedział: „Vis-à-vis”. Zapewne chciał powiedzieć „i vice versa”, którego, akurat w tej sytuacji, użyłby prawidłowo. 

Drodzy Czytelnicy, jeśli korzystacie z galicyzmów, czyli słów i zwrotów pochodzenia francuskiego, używajcie ich, po pierwsze, świadomie, zgodnie z ich sensem, po drugie zaś, według zasad francuskiej wymowy, które każą akcentować ostatnią sylabę. Stąd też upominając kogoś, że popełnił faux pas (fonetycznie: fo pa), należy zaakcentować a i nie mówić fo pas. Podobnie tête-à-tête (fonetycznie: tɛt‿a.tɛt - czyli twarzą w twarz), chapeau bas (ʃa.po bɑ - wyrazy uznania), czy vis-à-vis (o tym wyrażeniu pisałem à propos krakowskiej kawiarni Vis-à-vis.

photo: 

pan Nergal uczy francuskiego